'Ikai tali 'a e paloti fakapulipuli
Ke Hoko Mai Ho Pule'anga

Na’e fakahu atu ki he Komiti Kakato ‘a e ngaahi fokotu’utu’u fo’ou ‘a e Komiti Lao ‘a e Fale Alea ki he Ngaahi Tu’utu’uni Ngaue ‘a e Fale Alea. Pea na’e kau ai ha fokotu’u fo’ou ‘e 3 ke fakapulipuli ‘a e hono paloti’i ‘a e: 1. Paloti ke Fakamaloloo’i ‘a e Palemia mo e 2. Paloti ke Tukuhifo ha Fakafofonga Fale Alea pe Impeachment.    

Na’e toe fokotu’u foki ‘e he Komiti Lao ko e taimi paloti ke tukuhifo ‘a e Palemia, ke ‘ataa ‘a e ‘Eiki Sea ‘o e Fale Alea ke Sea pee pea toe kau pee he paloti foki. Makehe pea mahulu ko e ongo paloti ko eni na’e fokotu’u mai ia ke fai fakapulipuli.

‘Aia ‘e Sea pee Sea pea toe paloti pea ne toe lau pee mo ‘ene kau ngaue ‘emau paloti? Pea ne toe talamai pee kohai ku malohi? Ko e ‘u fehu’i mahu’inga eni ke tali lelei.

Ko e ‘u fokotu’u ko eni ke: 1 paloti fakapulipuli hono tukuhifo e Palemia; 2 paloti fakapulipuli hono faka’ilo ha memipa; 3 paloti ‘a e Sea ‘i he paloti ke tuku hifo ‘a e Palemia, ko e ‘u fokotu’u fo’ou kotoa ia ‘a e Komiti Lao.

Ka na’e ‘ikai ke tali ia ‘e he Komiti Kakato. ‘Oku toe eni ke toki toe paloti’i aofangatuku ‘i Fale Alea kae aofangatuku ai.

Ko e paloti na’e malie he na’e tau’aki mahanga ‘a e ongo tafa’aki. Pea paloti aofangatuku ‘a e sea ko e cast vote ‘o ‘ikai ke tali ai ‘a e ongo fokotu’u ke paloti fakapulipuli. ‘I he tafa’aki ‘a e pule’anga na’e paloti ki ai ‘a, Mateni Tapueluelu, ‘Akosita Lavulavu, Penisimani Fifita, Pohiva Tu’i’onetoa, Semisi Sika, Semisi Fakahau, ‘Akilisi Pohiva, Siaosi Sovaleni, Vuna Faotusia mo Poasi Tei – ko e ko e toko 10 ia.

‘I he tafa’aki ‘a e kau nopele na’e paloti ki ai ‘a Samiu Vaipulu, Fe’ao Vakata, ‘Aisake Eke, Nopele Fusitu’a, Nopele Tu’iafitu, Nopele Tu’iha’angana, Nopele Nuku, Nopele Vaea, Nopele Tu’i’afitu mo Nopele Tu’ivakano – ko e toko 10 ia.

Pea paloti cast vote leva ‘a e Sea ‘o ‘ikai tali ai ke fai ha paloti fakapulipuli ka ke hikinima pee. Na’e ‘ikai ke ‘i Fale Alea ‘a Saia Piukala ‘aia na’e ‘osi folau pee ia lau uike ki mu’a pea toki fai e paloti ki he fakataha ‘a e kau Minisitaa Mo’ui ‘a Mamani. Na’e ‘ikai ke ‘i Fale Alea mo Tevita Lavemaau na’e toki folau atu pee he Tokonaki pea kamata leva ‘a e alea he Monite hoko ‘i he ngaahi tu’utu’uni fo’ou ko eni. Na’e ‘iai e ‘amanaki ‘e nofo mai ‘a Tevita ka na’e ‘ikai.

‘Oku loto pee ‘a e kolomu ni ke vahevahe atu ‘a e anga ‘ene ma’u mo ‘ene fakakaukau kau ki he faingata’a ‘e ala hoko he taimi ‘o ka fai ai ha paloti fakapulipuli. Ki mu’a pea toki fakahoko ‘a e paloti fakapulipuli ‘i hono fili ‘o e Palemia na’e fefokifoki’aki ‘a e ongo tafa’aki ‘a e KAKAI mo e kau NOPELE mo e kau TAU’ATAINA ‘i he alea pe kohai ‘e Palemia pea kohai ‘e Tokoni Palemia pea mo e vahe ‘o e ngaahi lakanga minisitaa.

Ko e alea ko eni ‘oku ‘ikai ke toe fai ia ‘i mu’a ‘i he fanongo ha taha ka ‘oku matu’aki fufuu takai holo ‘a e fakataha. ‘Oku hoko ai ‘a e tau’aki hoka hele tu’a mo e tau’aki fakatau lakanga. Ko e fo’i process fakapopo’uli ka ‘oku ne fakafotunga lahi ‘a e fa’unga pule ‘o e fonua ni.

Kapau ‘e paloti’i fakapulipuli ‘a e tukuhifo ‘o e Palemia he ‘ikai ke toe ‘aonga ‘a e malanga malie ia. Kohai pee tene ‘omai ‘ete lakanga minisitaa ko ia ia te te “mohe” mo ia. Ko e ngaahi malanga ia ‘e loi kotoa!

He ‘ikai ke toe fakafotunga pe fokotu’utu’u ‘a e pule’anga ia fakatatau ki he ‘uhinga malie pe ko e lelei pe kovi ‘a e Palemia pe pule’anga lolotonga. ‘E fokotu’utu’u pee ia ‘o fakatatau ki he aleelea fakapulipuli pe kohai tene ‘omai ha toe lakanga ‘e toe ma’olunga ange pee te te fiemalie ange ai. Hange ko e hiki mei he minisitaa ko ee ki he minisitaa ko ee.

‘Oku ou ma’u ha lotolahi ke u tala atu heni, na’e ‘iai ‘a e ni’ihi ‘i he kau minisitaa na’a ku fakatokanga’i ‘a e lanu ‘o e veiveiua. Kamata kenau fakamama’o.

Ni’ihi ne mau hela hono pupuhi hake he taimi kemipeini kuo kamata ke ‘asi mai ‘a e lanu ‘o e siolalo mo ‘afungi.

‘Aia na’e hanga ‘e he fo’i taimi ko eni ‘o ‘omai ‘a e lanu totonu e kau memipa ki tu’a. Pea te u pehee ko hono lelei’anga ia.

Na’a ku ‘ohovale lahi ‘i he malanga fakatuputupulangi na’e fai ‘e he Minisita e Ngaahi Kautaha ‘a e Pule’anga, Hon. Poasi Tei. Mahino hono lanu mo e tafa’aki ‘oku ne mamahi’i. Vuna Faka’otusia mo Semisi Fakahau, na’e mahino mo loloto. Peni Fifita, mahino ‘ene mateaki’i ‘ene tui. Pea u ofo he tataki lelei ‘a e Sea fo’ou e Komiti Kakato, Veivosa Taka. Tokoni Palemia mo e poupou malohi. Semisi Sika mo e kaniseli ‘a e folau ki muli kae nofo mai. ‘Akosita Lavulavu mo e teke’i ha ngaahi ‘ahi’ahi ne ngali faka’ali ki ai kae tu’uma’u fakamaka pee. Kae pehe kia Fe’ao Vakataa mo e ‘Aisake Eke ‘i he poupou malohi.

Na’e ‘ikai ke ‘ilo’i ‘e mavahe ‘a Manuopangai Hingano ‘i he uike ko eni kae pehee ki a Nopele Tu’ilakepa ‘o hao masila hake ai e tafa’aki ‘a e KAKAI. He kapau na’a ‘i Fale Alea na’e fo’i pau ‘a e kakai.

He kapau na’e tali ke paloti fakapulipuli na’e ‘osi mahino ai pee ‘e ‘iai e kau heke ia. Pe ‘e toko fiha? Ka ‘e hoko ia he taumai aa ‘e lava e kakai ia ‘o sio atu mei tu’a.

‘Oku ou ‘ilo ‘oku tokolahi ‘a e ngaahi falelotu ‘oku nau lotu mai mo hufia lahi ‘a e ngaue ‘a e kau Fakafofonga e Kakai kae pehee ki he Pule’anga Lolotonga. ‘Oku ou ‘ilo ‘oku a’u e ni’ihi ‘o fakalongolongo miniti ‘e taha ‘i falelotu – hangee ha putu. ‘Oku ou ‘ilo ‘oku tokolahi e kau lotu lilo pe mei ‘api mo e kau mamahi’i ‘o e fakamaautotonu – neongo ‘oku ‘ikai ko ha kau sangato kimautolu.

Pea ‘oku ‘ikai ke u ma’u ha lea taau fe’unga ke fai atu ‘aki ha fakamalo. He ko e ivi lilolilo ho’omou lotu ‘oku ne fakakakato ‘emau ta’ekakato.  

‘Oku talamai ‘e he peteni lolotonga ni ‘e lahi e ngaahi ‘ahi’ahi mo e ha’aha’a te tau fepaki mo ia ‘i he kaha’u. Pea ko ‘etau fehufaki’aki mo ho’omou lotu, ‘oku mau koolea ketau fetakinima fakalongolongo pee ia.

Posted on Monday 28th of November 2016 11:41:28 AM