Ne ʹita nai ʹa Feʹao Vakatā ʹia ʹAkilisi Palopālema ia ʹo e ʹikai pau e Paati Politikale

Kuo ʹosi mahino eni ʹa e niʹihi kuo nau kau atu ki he fokotuʹu ko ia ke tukuhifo ʹa ʹAkilisi mei hono lākanga Palēmiá. Ka lava ʹa e foʹi fokotuʹu ʹoku ʹotometiki pē ʹa hono liliu ʹa e puleʹangá mo e kau minisitā pea ʹe fakafonu leva ʹa e Kapineti ʹaki ʹa e kau Nōpelé. Ka ʹokú ʹou fehuʹia ʹe au ʹa e kau ʹa Feʹao Vakatā. Ko e faʹahinga tokateline fēfē ʹoku tui ki ai pea mo e anga ʹo ʹene moʹui fakapolitikalé?

Naʹe ʹuluaki kau ʹi he puleʹanga ʹo Tuʹivakanō pea toe kau ʹi he Kapineti ʹa ʹAkilisí, hoko mai ʹa e keisi ko ia ʹi Vavaʹú fekauʹaki mo e taha ʹo ʹene kaungāué pea fakafisi ai mei he Kapinetí. Ne fakafisí ʹoku ʹosi mahino pē ʹa e fakaukau ko ia ki he fokotuʹu ke fakahifo e Palēmiá. Ka naʹe teʹeki ke mahino ia ko hai. Ko ʹene ʹasi māmālie mai eni ʹoku kau he fakamoʹoni.

ʹE fehuʹi leva ko ha sauni nai eni ʹe Feʹao hono tuku ia kituʹa mei he Kapineti. ʹOku pehē foki ko Feʹao ʹoku ʹiai hono kaungāmeʹa ofi ʹi he Kapinetí kae tautefito ki he Tokoni Pālemiá,  Siaosi Sovaleni,  Minisitā Moʹui, Saia Piukala pea mo e Minisitā Ngaahi Pisinisi ʹa e Puleʹanga, Poasi Tei. Pea ʹoku malava pē  ʹe ʹikai ke hikinima ke fakafepaki kia nautolu ʹi Fale Alea.

Ko e faʹahinga toʹonga eni ʹo Fale Alea ʹoku fokotuʹu ai ke fakapapauiʹi mei tuʹa ʹa e fakafofonga ke ʹiai ha meʹa kene sivisiviʹi hake ai pea toki hū kae ʹikai koe tafoki hake pē ʹo kemipeini, ʹi he fili fakapaati ʹoku ou tui ke fakalelei mo ia. Ke fili mei tuʹa ʹo e kau fakafofongá kuo tonu hono tesiʹi hake kinautolú, hangē koi a ʹoku fai ʹi Nuʹusila, ʹAmelika mo e ngaahi fonua Temokalatí pea ʹe ʹikai uesia kinautolu ʹe he ʹulungaanga fakafalealeá ʹo e fehekeʹakí.

Kaekehe ʹoku ʹikai keu tui ki he fakamatala ko eni ʹo pehē ʹe ʹikai ke pāloti, ʹokú ou tui ʹe kei pāloti pē ʹa Feʹao ke tukuhifo ʹa e Palēmia mo hono puleʹangá. He ka pāloti kehe ia ʹe toe fuʹu fehuʹia ange ʹa e tui fakapolitikale ʹoku maʹu ʹe Feʹao Vakatā. Pea ʹe ʹikai keu ofo au ki ha faʹahi ʹe kau ki ai ʹa Feʹao.

Ka ʹoku fakalanga ʹetau talanoa ki he fokotuʹu ke fakahifo ʹa e Palēmiá ʹa e foʹi palopālema ʹoku toe lahi ange ia. Ko e liliu puleʹanga ko e meʹa pē ia ʹoku hoko, ka ʹoku ʹikai ke tamateʹi ai ʹa e Tui mo e tokāteline ʹoku tui ki ai ha faʹahi politikale. Pē koe Temokālati, Puleʹanga FakaTuʹi, Fāsisi, Kominiusi, Sōsalisi mo e hā fua ʹo e ngaahi faʹunga puleʹanga mo ʹenau faʹahinga tokateline.

Kaekehe ko e taha eni ʹo e ngaahi meʹafua ke lava ʹo fua ʹaki ʹa e niʹihi ko eni Fale Alea pea teu ʹoatu pē taha. Ko e ʹAati ʹo e Tipeiti mo e Lea (Rhetoric). ʹI Kalisi ʹi he fuofua Temokalatí naʹe malohi ʹa e ngaahi fokotuʹu ʹi he mālie ʹa e mālangá. ʹOku lava ʹo tala ia he niʹihi ʹi Fale Aleá ʹenau kamata ke poto ʹi he lea tohoaki. Pea ʹoku hā ia ʹi he fakamatala ki he tālanga mālie ʹo e Gorgias. ʹʹOku fakatefito ʹi he tohoakiʹi ʹo e tokangá pea ke fakamaʹunga ki he Molalé mo hono ngaahi ʹelemeniti.

Mou fakatokangaʹi ʹa e niʹihi ko eni ʹi he anga ʹo e ʹenau meʹaá pea ʹe lava pē ai ʹo tala pē ʹe paloti ke tukuhifo ʹa e puleʹanga lolotonga pē ikai.

Naʹá ku lave ʹi ʹolunga ki he palopālema ʹoku fakasisi mai ʹe he ngaahi feʹunuʹaki holo ko ʹeni ʹi Fale Aleá ʹo toe lahi ange ia ʹi he fokotuʹu ko eni ke fakahifo ʹa e Palēmia.

Ko e fiemaʹu ko ia ke mahino ʹa e faʹahi politikale kau ki ai ʹa e fakafofonga ʹo e kakai. Naʹá ku faʹa lave kimuʹa atu fekauʹaki mo e fakakaukau ʹo e Faka-Paati ke fokotuʹu ha Lao ki ai pē ko hono fili (fokotuʹu e Lao ke fili e kau Nōpele ʹe he kakai)  pea mo e Lao ke fili ʹe he kakai ʹa e Palemiá.

ʹE malava ʹe he ngaahi fokotuʹu ko eni kou lave ki ai kene fakasiʹisiʹi ʹa e palopālema ko eni, pea ke fakaofiofi ai ʹa e puleʹanga ki he Temokalati kakato. ʹOku faʹa lave maʹu pē ʹa e puleʹanga ki he Temokalati pea mo ʹene teʹeki ke kakato ka ʹoku teʹeki ke ʹasi mai ha ngaʹunu ke fai mo fakahoko.

Ko e fakakakato ʹoku fai ia hono fokotuʹu ʹo e ngaahi Lao ko eni, moʹoni pē ʹa e Lao ki he Sipoti ka koe foʹi palopālema fakataimi pē ia. Ko e ʹosi pē ʹa e Sipoti ko ʹene ngata ia. Ka ʹe kei hoko atu pē ʹa e palopālemaʹia he feʹunuaki holo ʹi Fale Alea pea koe ʹuhinga ia ʹeku fokotuʹu ke fai mo fokotuʹu ʹa e ongo foʹi lao ko eni.

ʹOku ʹikai ke kovi hono fili ʹo e kau Nōpele pea mo hono fili ʹe he kakai ʹa e Palēmiá he ʹoku tau toe ʹunu ai ki he tonu ʹa e taliui. Ko e tuʹu lolotongá, neongo ʹoku fili ʹe he kakai ʹa e kau fakafofongá, ka ʹoku toki fili ia ʹi Fale Alea ʹa e Palēmia, ʹoku tali ui mai ʹa e Kapineti ia ki Fale Alea pea siʹisiʹi ki he kakai, ko e foungab totonu ko e fili ʹo e kau fakafofonga pea fili mo e Palēmia mo ekau Nōpele. Ko hai ʹoku ʹuhinga lelei ʹene polisí mo ʹene kaveinga ngāue ʹe fili ʹe he kakai.

Hili ia, hoko atu ki he fakapaati. ʹUhinga ke mahino ʹoku hū hangatonu ʹa e foʹi mafai ʹoku filiʹi ʹe he kakai ki Fale Alea pea lava ʹo tali ui mai ki he kakai. Ko e founga lolotonga ʹoku ʹikai keu tui ʹoku kakato ʹa e tali ui ʹa e kau fakafofonga ki he kakai pea ko e taha ia  e ʹuhinga ʹoku hoko ai ʹa e fokotuʹu ke fakahifo ʹa e Pālemia. Ka fai ha savea ki Vavaʹu 15, Haʹapai 13 pea mo Niua kou talaatu koe loto ʹo e kakai ʹe ʹikai ke nau loto ki heʹenau kau ki he fokotuʹu.

Ka koe pangó koe tuʹu ia ʹa e founga lolotongá. Pea ka ʹikai ke liliu ʹo fakahoko ʹa e meʹa neu lave ki ai ʹi ʹolunga , koe puleʹanga hoko, ka faifaiange pea puleʹaga ʹa e faʹahi Nōpele te tau toe sio he meʹa tatau. Moʹoni koe fuhu ki he Mafai, ka koe Mafai ke mahino ʹi he puleʹanga ʹoku fakatemokalati pea pehē ki hono puleʹi. ʹAta kituʹa pē mei he kakai moe sosaieti ʹo aʹu ki he faʹunga mo e fokotuʹutuʹu ʹo e puleʹangá.

Ko u tui mo ʹilo ʹe lava heni ke holoki ai ʹa e ʹāvahevahe ʹo ʹetau nofó fekoloʹaki ʹi he fakaliliʹa ʹa A kia E. Pea ke fiemālie ʹa Houʹeiki hono toutou tukuakiʹi kinautolú. ʹOku taha ʹa e ʹalunga ʹo e Mafai, vahevahe ʹo e mafai, tufotufa ʹo e mafai pea mo hono fakahoko ʹo e mafai. Pea ʹe fakaʹasi mai ʹoku ʹilonga ha fakaʹilonga ʹi he faʹunga pule ʹoku fakaofi atu ki he Temokalatí. Pea ʹoku hā mai ʹa e taliui ʹo aʹu ki he kakai pea mo e ngaahi lelei ʹoku aʹu ki he kakai.

Posted on Monday 1st of May 2017 01:41:12 PM