FEHU'IA E FAKA'IKAI'I 'O E ALEAPAU $27 MILIONA 'A SAIA MOEHAU

Posted: 11-May-2020 11:45 AM

Politics

'I he ngaahi uike kuo tau sītu'a ki ai, na'e tuku mai ai 'e he ni'ihi 'i he mītia fakasōsialeʹ ha tatau 'o ha aleapau 'oku hā ai e hingoa pea mo e fakamo'oni 'a Saia Moeahau. Ko ha aleapau 693,971.2‬0'eni ki he $70 'o e uta maka ka ko e uta maka 'e 395,628.16. 'I hono liunga kotoa 'eni 'oku fe'unga moe $27,

'I he 'aho 30 'o 'Epeleli 2020, na'e tuku mai ai ha ongoongo tukuatu pea meiʹ he 'Ōfisi 'o e Palēmiaʹ ki hono faka'ikai'i e ngaahi fakamatala ko ia kuo 'omi 'i he mītia fakasōsialeʹ. 'I he lea faka-Pilitāniaʹ, na'e fakalea ai 'o pehē:

 

"...The alleged contract between the Government and City Engineering and Constructions Limited published on social media, is a false and misleading information, not recognized by Government and does not exist..."

 

Ko hono fakahā mai 'ena 'e he pule'angaʹ 'oku ta'emo'oni pea takihala'i e ngaahi fakamatala ki he aleapauʹ pea 'oku 'ikai ko ha aleapau ia 'oku tali mo fakatokanga'i 'e he pule'angaʹ pea 'oku 'ikai pē ke 'i ai ha aleapau pehē.

 

'Oku fehu'ia lahi 'e he kōlomuʹ ni 'a hono faka'ikai'i mai ko 'eni, tautautefito ki he natula moe ngaahi fakalea 'oku fakahoko 'aki 'a hono faka'ikai'i. Kapau na'e 'ikai ko ha aleapau ki he tanu halaʹ, ka ko e aleapau nai ia ki he hā? Ko e fehu'i ia 'oku taau ke fai hono 'eke.

 

Ko e aleapauʹ ni foki 'oku hā ai e fakamo'oni hingoa 'o e Pule Lahi le'ole'o 'o e Potungāue MOI, Lopeti Heimuli. 'Oku te'eki foki ke 'asi 'a e Pule Lahi le'ole'oʹ 'i ha fa'ahinga ongoongo ke faka'ikai'i 'a e aleapau ko 'eni. Fakatatau ki ha fakamatala kuo ma'u 'e he nusipepaʹ ni, na'e 'osi fakahā 'e he Pule Lahi le'ole'oʹ ki ha niihi he kau ngāueʹ 'a e mo'oni na'e 'i ai e aleapau. Pea 'oku pehē ai ko e aleapauʹ ni na'e talu e muimui holo ai e ni'ihi 'i he 'aho kakato kene fakamo'oni pea na'aʹ ne toki fakamo'oni 'i he houa efiafiʹ. Pea kapau 'oku mo'oni ia, kapau na'e 'i ai mo'oni ha aleapau na'e fai ai e fakamo'oni ka 'oku 'ikai ko ha aleapau ki he tanu hala, pea ko e aleapau nai ia ki he hā?

 

Faka'eke'eke 'o Saia Moehau

'I he faka'eke'eke 'e he ngaahi ongoongo 'a e FM87.5 'a Saia Moehau ki he aleapau tanu halaʹ, na'e tali ki ai 'a Moehau 'o pehē:

 

"...ko e aleapau ia ko ia 'oku te'eki ke ngāue ia..."

 

"...'oku te'eki ke fakamo'oni e aleapau ia ki he tanu hala..."

 

"...'oku te'eki fakamo'oni ha aleapau ia ki he tanu hala, mahalo 'e toki fakamo'oni ia ki he mahina katu'u..."

 

 

'Oku 'ikai ke fai ha tui na'e fu'u mātu'aki loi mata'ā'ā 'a Saia Moehau ki hono faka'eke'eke ia. 'I he taimi na'aʹ ne 'omi ai 'a e ngaahi fakamatala ko 'eni, 'e malava pē ke mo'oni ka 'oku 'ikai ke kakato. Kuo toutou fakahoko 'e he ni'ihi ia kimu'a 'a e ngaahi fakamatala pehē 'i hono faka'ikai'i ha me'a. 'Oku nau 'omi ai 'a e fo'i fakamatala mo'oni ke faka'ikai'i 'aki ka 'oku 'ikai ke kakato. 'Oku fa'a mo'oni e me'a tefito 'oku nau faka'ikai'iʹ, ka 'oku 'ikai ko e kakato ia 'o e fo'i talanoaʹ.

 

'E ala mo'oni 'a e fakamatala 'a Saia Moehauʹ 'i he fakakaukau 'oku te'eki kene fakamo'oni 'i he aleapau ki he tanu halaʹ, ka ko e aleapau na'aʹ ne fakamo'oni ki ai ko ha aleapau kehe ia. 'E ala tonu pe 'a 'ene lave ki he 'ene toki fakamo'oni ki he aleapau tanu halaʹ 'i he mahina katu'uʹ, pea 'e ala 'uhinga leva ia ko e aleapau na'e taumu'a kehe 'eni (meiʹ he tanu hala) na'aʹ ne fakamo'oni ki ai. Pea kapau ko e me'a ia 'oku hoko heniʹ pea 'oku kei tu'u pē 'a e fifili:

 

'O kapau na'e 'ikai ko e aleapau tanu halaʹ na'a nau fakamo'oni ki ai 'o hangē ko hono fakamatala 'e Saia Moeahauē, ka ko e aleapau nai ia ki he hā?

 

'O kapau tenau toki fakamo'oni ki he aleapau tanu halaʹ 'i he mahina katu'uʹ, ka na'e fakataumu'a ki he hā 'a e 'aleapau kuo nau 'osi fakamo'oni ki ai?

 

Ko e ongo me'a 'oku fai hono fakatokanga'i heni, 'oku ua:

1) Na'e 'osi fakamo'oni e aleapau

2) Ka 'oku 'ikai ko ha aleapau ia ki he tanu hala

 

$4.7 miliona ki a Sione Foaki Fifita

Na'e tuku mai foki 'i he mītia fakasōsiale ha tatau 'o ha tohi 'a e Minisitā Pa'angaʹ. Ko ha tohi 'eni na'e faka'aho ki he 'aho 12 'o Mā'asi ki he tangata Tonga nofo Nu'u Sila ko Sione Foaki Fifita. Na'e fakahaa'i atu ki ai kuo tali 'e he Pule'angaʹ ke foaki atu kiate ia 'a e ngāue ki Ha'apai 'oku fe'unga moe $4.7 miliona.

 

 

Fakatatau ki he fakamatala kuo ma'u 'e he nusipepaʹ ni, ko e ngāue ki Ha'apaiʹ kuo 'osi ma'u ia 'e 'Epeli Taione pea kuo 'osi kamata 'a 'ene ngāue ko ia. Kaekehe, 'i he taimi na'e tukuange mai ai e tohi 'a e Minisitā Pa'angaʹ ki a Sione Foaki Fifitaʹ na'e fehu'ia 'e he tokolahi. Ka na'e 'i ai ha ki'i ni'ihi na'a nau fakahoko ha fakamā'ala'ala ki ai. Pea ko ha fakamā'ala'ala 'eni 'o pehē ko e tohiʹ na'e 'ikai taumu'a hangatonu ia kene (Sione Foaki Fifita) ma'u 'a e fo'i ngāueʹ. Na'e taumu'a koaa ia ke tokoni ki a Sione Foaki Fifita ki hono 'omi 'aki 'ene ngaahi naunau moe me'angāue ke fakahoko 'aki 'a e fo'i ngāueʹ.

 

'A ia, kapau 'e fakakaukau ke fai ha'ane nō, 'e hoko 'a e tohiʹ ko ha makatu'unga lelei ke tali ai 'a 'ene nō koe'uhi kuo 'i ai 'a e fo'i pa'anga 'e $4.7 miliona kuo femahino'aki ai moe pule'angaʹ ke ala tā 'aki 'a e nō. Kapau ne 'ikai ko ha nō ka ko ha fokotu'utu'u ki ha founga kehe ke ala ma'u mai ai ha ngaahi naunau ke fai 'aki e fo'i ngāueʹ, 'e ala hoko 'a e fo'i tohiʹ ko ha fakava'e, pe makatu'unga ki he ngaahi fokotu'utu'u ko ia.

 

Sai, 'i he vakai 'i he aleapau $27 miliona ko 'eni 'a Saia Moehauʹ, ko ha fakakaukau tatau nai ia moe tohi na'e fai ki a Sione Foaki Fifita? Ko ha aleapau nai na'e 'ikai taumu'a tefito ki he tanu hala ka na'e taumu'a ke fai 'aki ha nō?

 

Tu'utu'uni Kapineti 171 moe 234

Kuo 'i ai ha ongo Tu'utu'uni Kapineti 'e 2 'a e pule'angaʹ ni pea kuo 'osi 'oatu kimu'a 'e he nusipepaʹ ni. 'I he Tu'utu'uni Kapineti 171, pea ko e fika 1 moe 2 'oku hā ai 'a e ongo fakakaukau ko 'eni:

 

1) Ke tātānaki (saving) 'a e $12 miliona pea meiʹ he patiseti lolotonga 'a e Pule'anga ke fakapa'anga 'aki 'a e polōseki tanu hala.

 

2) Ke 'ave 'a e $12 miliona ko 'eni ki he tafa'aki nō 'a e Pule'angaʹ 'a ia e tokangaekina mo fakahoko ia 'e he Pangikē Fakalakalaka