PIKIMATE PALĒMIA KI HONO LAKANGAʹ KAE FEPAKI AI MOE FĀNAU VA'INGA?

Posted: 15-May-2020 08:24 PM

Politics

'E 'ikai mangalo 'i he mo'ui 'o e fu'u kakai tokolahi, 'a 'enau fiefia mo e māfana ki he lavame'a 'a e timi 'o e Kau To'a ne Mate Ma'a Tonga. Ko ha ikuna fakahisitōlia na'e talanoa'i 'e he ngahi kautaha ongoongoʹ 'a e ma'alahi e va'inga 'a e fānauʹ 'i loto mala'e, kae talanoa'i e vela atu e kau poupou 'o e "Red Sea" mei tu'a. 'Oku 'omi ai 'e he me'aʹ ni 'a e 'amanaki mo e fakatu'amelie ki ha ikuna 'e Tonga 'a e ipu 'o e Liiki. Ka ko e ongoongo 'oku fakalolomaʹ ko 'ene hā mai 'oku fepaki 'a e Palēmia 'o e pule'angaʹ ni pea mo e fānau va'ingaʹ.

Ko e hā nai 'a e ngaahi fepakipaki ko 'eni pea ko e hā kuo hoko ai?

 

Puipuitu'a nounou

Na'e ta'efiemālie fakataha 'a e fānau va'ingaʹ pea moe ngaahi kalapu koe'uhi ko e founga to'ofohe 'a e Sea pea mo e Sekelitali 'o e TNRL, Siaosi Koloamatangi pea mo William Edwards. Na'e a'u 'o nau fiema'u kena mavahe meiʹ he TNRL ka na'e kei tu'u fakamakatu'u pē 'a e ongo tangataʹ ni. Ne iku ai ki he mavahe 'a e fānau va'ingaʹ moe tokolahi taha 'o e ngaahi kalapuʹ 'o fokotu'u 'a e poate Tonga Ma'a Tonga.

 

Ne poupou e pule'anga 'o Samuela 'Akilisi Pohivaʹ ki he fānau va'inga pea moe ngaahi kalapu. Ne a'utonu mai 'a Andrew Fifita 'o kole tokoni ki a 'Akilisi. Pea na'e fekau ai 'e 'Akilisi 'a e Sea 'o TSC, 'Ikani Taliai ke feinga'i 'a e tamaiki kenau lava 'o va'inga ma'ae kakai.

 

 

 'I he le'ole'o 'a Semisi Sika 'i he fatongia Palēmiaʹ, na'e 'oatu ai ha tohi fakapule'anga 'o fakahaa'i atu 'a e poupou 'a e Pule'angaʹ ki he Tonga Ma'a Tonga. Pea na'e tu'unga 'eni 'i he mo'oni'i me'a ko e mole meiʹ he TNRL 'a e poupou moe poupou 'a e ngaahi kalapuʹ pea moe tamaiki va'ingaʹ.

 

Ne hoko e fetongi pule'anga 'o hū hake ai 'a Palēmia Tu'i'onetoa pea mo e pule'anga fo'ou. Na'e 'ikai ke hoko atu 'a e pule'anga fo'ouʹ ni 'o kei poupou'i 'a e poate Tonga Ma'a Tonga. 'E malava ke fakalea 'eni ko e fepaki 'a e Palēmiaʹ pea moe tamaiki va'inga.

 

Na'e folau mai 'a Konrad Hurrell 'o fakahaa'i hangatonu ki he Palēmiaʹ 'a e loto 'o e tamaiki va'inga. Ka na'e 'ikai pe ke hanga 'e he Palēmiaʹ 'o poupou'i 'a e Tonga Ma'a Tonga. 'E ala toe fakalea mo 'eni ko e fepaki 'a e Palēmiaʹ pea moe tamaiki va'inga. Na'e iku ki he mole 'a e faingamālie 'o e fānau va'ingaʹ kenau va'inga 'i he ongo tesi 'o e ta'u kuo'osi 'i he malumalu 'o e poate Tonga Ma'a Tonga na'a nau poupou ki ai. Na'e pau ai kenau va'inga 'i he malumalu 'o ha kōmiti 'i Nu'u Sila.

 

Neongo e ta'epoupou 'a e Palēmiaʹ ki he fakakaukau 'a e fānau va'inga, ka na'e kei 'alu pe tamaikiʹ 'o fakahoko honau tūkuingataʹ 'o fiefia kotoa ai 'a e fonuaʹ. Na'e nga'uta ha kau poupou 'i Tongaʹ ni ke fai e ngaahi float ke poupou ki he fānau. Ka na'e ta'ofi 'e he kau polisiʹ, tokua 'oku longoa'a koaa 'a e ngaahi tā fasi 'o e ngaahi me'alele. Ko hono fakapoto'i 'eni 'o e ta'epoupou ki he feinga 'a e fānau va'inga.

 

'I he hili pē 'o e ikuna 'a e tamaikiʹ 'i he timi 'a e Laione moe Kangaroo, kuo fakafokifā hono talaki mai e poupou 'a e Palēmiaʹ ki he tamaikiʹ. Ne uki ai ke fai e float 'i he hili hono ta'ofi e float. Ne fakahoko ai moe tā fasi longoa'a 'i he hili hono tomu'a ta'ofi mai.

 

Fa'unga poate fo'ou ke hoko atu

'I he hili e ongo ikuna kāfakafa 'a e tamaiki va'ingaʹ, ne fakafofonga'i mai ai 'e Jason Taumālolo moe Faiakoʹ 'a e toenga 'o e timiʹ, 'i he kole ke fakalelei'i 'a e fa'unga pule 'okuʹ ne fakalele 'o e liiki.