LOTU ‘AUKAI ‘A E PALEMIA ‘O TONGA

Posted: 05-Nov-2020 11:10 AM

Politics

Kuo laka hake ‘i he mahina ‘e fa ‘a  hono fakahoko ‘e he ‘Ofisi ‘o e Palemia ha ngaahi polokalama lotu ‘aukai fakapule’anga. Ko e polokalama ko eni na’e talu ‘ene kamata mo hono fakahoko pe mei he ‘Ofisi ‘o e Palemia ‘i Nuku’alofa pea ‘i he mahina ko ‘Okatopa na’e toki fakahoko ai ‘a e lotu ‘aukai ki he funga fonua ki ‘Eua.

Ko hono fakahoko ‘oku fakaafe’i pe ‘a e faifekau te ne tataki ‘a e vete ‘aukai mo ha ni’ihi pe kuo fakaafe’i pehe ki he kau minisita ki he ‘Ofisi ‘o e Palemia pea ke fakahoko ‘a e polokalama. ‘Oku fakamafola foki ‘i he ‘ea ke kau mai ‘a e kakai. Ko e hili ‘a e polokalama pea ‘oku fai hono talitali ‘a kinautolu na’e kau atu ki he polokalama ko ia ki ha tepile ma’u me’atokoni kuo teuteu ‘e he ‘Ofisi ‘o e Palemia. Ko hono kaveinga ‘oku meimei ke nofo pe ki he malu’i ‘a Tonga ni mei he mahaki fakamamani lahi ko ia ko e COVID 19.

‘I he fuofua lotu ‘aukai na’e vekeveke ‘a e Tonga kotoa ke kau pea na’e molumalu mo kelesi’ia pea na’e mei tokanga mo kau ki ai ‘a e kakai tokolahi ‘i Tonga ni. Kaikehe kuo a’u mai ki he lotu ‘aukai ki mui ni kuo ‘ikai kei fakalaumalie ka e hange ‘oku tele fakaoli mo fakakata.

‘Oku tau anga ‘aki pe foki ko e lotu ‘aukai fakatokolahi ‘oku fa’a tataki ‘e he ngaahi Siasi pea fai ki ha falelotu pea ‘oku lava atu ki ai ha kakai tokolahi he ‘oku molumalu mo fakalaumalie he ‘oku taumu’a fakalaumalie. Ka ko e polokalama lotu ‘aukai ko eni ‘oku fakahoko ia ki he ‘ofisi fakapule’anga ka ko e ‘Ofisi ‘o e Palemia pea ‘oku fakamole ‘a e pule’anga ki he ngaahi fakamole fekau’aki mo hono fakahoko ‘o e polokalama ko eni.

‘I he mahina ni, ‘Okatopa uike hono ua na’e fakahoko ai ‘a e polokalama lotu ‘aukai ia ki ‘Eua pea fakahoko fakataha mo ha ngaahi polkalama kehe fakapule’anga hange ko e polokalama ‘a e takimamata, ‘a’ahi ngoue etc. Na’e fakamole ki heni ‘a e pule’anga ‘i he folau ‘a e kau minisita ‘o e Kapineti pea na’e tali foki ‘e he Kapineti ke totongi mo e folau ‘a e ngaahi hoa ‘o e kau minisita na’a nau fie folau ki he polokalama ‘aukai ki ‘Eua. Na’e kau atu foki mo ha kau ngaue fakapule’anga ‘i ha ngaahi potungaue kehekehe ‘a e pule’anga. Ko e ngaahi fakamole ki he folau ko eni na’e fua ia ‘e he pule’anga.

‘Oku ‘osi fokotu’utu’u ‘a e ‘Ofisi ‘o e Palemia ke hoko atu ‘a e lotu ‘aukai ki Ha’apai, Vava’u pea mo e  ongo Niua, pea ‘e folau ki ai mo e Palemia mo e kau fakafofonga ‘o e ngaahi potungaue ‘a e pule’anga. Ko e toki polokalama lotu ‘aukai fakapule’anga fakamole lahi taha eni kuo fakahoko ‘i he hisitolia ‘o e fonua ni.

‘Oku ‘i ai leva ‘a e ngaahi fifili ‘oku ‘asi hake fekau’aki mo e polokalama ni, ‘uluaki, pe  ‘oku kei taumu’a fakalaumalie nai pe ‘oku ‘osi hee ia ki he taumu’a fakapolitikale.

Kehekehe ‘a e Fatongia ‘o e Pule’anga meihe Siasi

Ko e kehekehe ‘o e ongo fatongia ‘o e pule’anga mo e Siasi, me’a mahino ia ki he kakai, ‘a e ongo lou ‘olive ‘e ua, ko e pule’anga mo e siasi ‘oku fakatalutalu ‘aki ‘a e malohinga ‘o ha fonua.

‘Oku tanaki tukuhau ‘a e pule’anga ke fakahoko ‘aki hono tefito’i fatongia ki hono tokanga’i ‘a e langa ‘a e mo’ui fakasosiale mo faka’ikonomika ‘a e fonua. ‘Oku tanaki misinale ‘a e ngaahi siasi ke fakahoko ‘aki hono tefito’i fatongia ki hono tokanga’i ‘a e mo’ui fakalaumalie ‘a e kainga ‘o e siasi, pea ‘oku mahu’inga ke ‘oua ‘e fekolosi’aki ‘a e ongo fatongia ni.  

Ka faifaiange kuo fekolosi’aki ‘a e fatongia ni ke hopo atu ‘a e pule’anga ‘o fa’ao ‘a e fatongia ‘o e siasi pe ‘e hopo mai ‘a e siasi ke fa’oa ‘a e tefito’i fatongia ‘o e pule’anga pea ‘e ‘i ai ‘a e palopalema te ne fanau’i.

‘Oku tau anga mahino pe hono fa’a tokoni’i ‘e he ngaahi va’a ‘o e ngaahi siasi ‘a e mo’ui fakasosiale ‘o e kaingalotu ka ‘oku ‘ikai ko honau tefito’i fatongia ia. Ka ‘oku ‘ikai te tau anga ‘i ha to’o mai ‘e he pule’anga ‘a e polokalama fakalotu ke nau tataki he ko e fatongia ia ‘o e ngaahi siasi mo e kau taki lotu.

Siolalo nai ‘a e Palemia ki he fatongia ‘o e ngaahi Siasi?

‘Oku anga maheni ‘aki ka ‘i ai ha ngaahi me’a fakafonua pe fakapule’anga ‘oku mahu’inga ki he pule’anga ke fai hano tokanga’i fakalaumalie pea ‘oku fakaha pe ‘e he pule’anga ki  he kau taki lotu pea ‘oku hanga leva ‘e he ngaahi mafai ‘i he ngaahi siasi ‘o fokotu’utu’u ha ngaahi ouau pe polokalama pe kaveinga ke fai hono fakahoko pe fakamanatua. ‘Oku toki fakahoko leva ‘e he ngaahi siasi ‘o fakatatau ki he’enau ngaahi tokateline mo e founga. Ka ‘oku ‘ikai natula ia ke to’o ‘e he pule’anga ia ‘a e fo’i fatongia ko ia pea fusi mai ‘a e kau takilotu ke fakatonu ki he’enau ‘asenita.

‘Oku tonu ke mahino ‘oku ‘ikai ko ha tefito’i fatongia ia ‘o e pule’anga ke nau tataki fakalaumalie ‘a e kakai he ko e fatongia ia ‘o e ngaahi siasi pea tukuange ‘a e fatongia ia ‘o e siasi ke nau fakahoko he te nau fakahoko lelei ange ia ‘e kinautolu.

Hange ‘oku siolalo ‘a e pule’anga ki he ngaahi siasi ,‘oku ‘ikai ai ke nau fakahoko ha ngaahi hufaki pehe, na ‘oku pehe ‘e he Palemia ‘oku vaivai ‘a e ngaue fakalaumalie ‘a e siasi ke nau ki’i hu atu ‘o fakalele ‘a e polokalama ‘aukai. Kaikehe ‘oku to e tanaki mai ‘e he pule’anga ‘a e fo’i fakamole makehe ki he polokalama ‘oku lolotonga fakahoko pe mei lava pe ke fakahoko ‘e he ngaahi siasi.

‘Oku ‘i ai ‘a e tui kuo laka ‘i he 3 kilu ‘a e ngaahi fakamole ko eni kuo fai ko e ‘aukai fakafonua

‘Oku fakapolitikale’i nai ‘a e lotu?

Ko e lotu ko e fu’u me’a ‘oku ma’a mo ma’oni’oni pea ‘oku tui ‘e he tangata ‘a e teunga mo e ouau ‘o e lotu ke fakamo’ui laumalie. Kapau ‘e teunga mai ‘aki ‘a e lotu ko ha faka’alinga lelei ke tohoaki’i ‘aki ha fakakaukau  ‘a ha taha pe kakai ko e ’uhi ko ha taumu’a ki he ma’u ‘enau fili fakapolitikale pea ta ‘oku loi pango ‘a e lotu mo e polokalama ko ia.

Kuo ui foki mo faka’aluma ‘aki ‘ehe kakai ia ‘e ni’ihi ‘a e polokalama ‘aukai ko eni ‘a e Palemia ko e kemipeini ki he fili Falealea. Hange ‘oku ‘ikai lotu ‘aukai ‘a e ngaahi motu hono toe fata atu ‘e he Palemia ke toki fakahoko ki ai. Kaikehe hange ‘oku faimamata mo kalangaki’i ‘a e ‘aukai ‘a e pule’anga, ‘a e me’a na’e mei fai pe he lilo he ‘oku lolotonga fakahoko ia ‘e he ngaahi siasi.

Fakamole ki he pule’anga

‘Oku to e mo’oni ange lotu pe ‘aukai ia hono fai ki ha feitu’u kehe mei falelotu pe fonua kehe mei Tongatapu ni? Lolotonga ‘oku kei lava lelei pe ‘o fakahoko ‘a e polokalama ‘aukai ‘i Tongatapu ni pea toki tufaki pe fakaongo ‘i he ngaahi mitia kehekehe, TV mo e letio etc. Kuo ‘ai ke fakamole ‘a e pa’anga tukuhau ‘a e fonua ke fakahoko ‘aki ‘a e folau ki he ngaahi vahefonua ke toki fakahoko ‘a e lotu ‘aukai ki ai.

Lolotonga ‘a e patiseti fe’amokakai ‘a e pule’anga mo e feinga ke fakapotopoto’i ‘a e ki’i seniti ‘a e fonua ki he ngaahi langa faka’ikonomika mo fakasosiale kuo to e fai ‘a e fakamole makehe hili ko ia ‘oku lava lelei pe ia ‘o fakahoko ‘e he ngaahi siasi mo e ngaahi motu pea fakahoko ‘o to e lelei ange.

‘Oku ‘i ai ‘a e tui ‘e a’u pe ‘a e fakamole ki he fefolau’aki mo e polokalama ‘aukai ko eni ‘a e Palemia ki he lau kilu.

Ko e fehu’i ko e ha koaa ‘a e taumu’a totonu?

Views 605

Government
Fakamamahi mo e maumau he ngaluopé mo’ua $30,000 pe ngāue pōpula…

Kuo fakahu atu he pule’angá ha Lao ki he Fale Alea ‘o Tongá…

International
FEPOTALANOA’AKI ‘A MODI MO BIDEN KE TOE FAKALAKALAKAANGE HONA…

NEW DELHI (Reuters) – Na’e fepotalanoa’aki telefoni ‘a…

International
FAKAHU KAU FA’U LAO MALOLO ‘I HONG KONG HE LAKA FAKAHAHA TUPU…

HONG KONG (Reuters) – Pehe ‘e he kau Polisi Hong Kong na’a…

Editorials
CAN WE AFFORD THE GOVERNMENT’S LIES?

Does creating an image of a government to look good can eventually make a good…