'OKU FAKALAO E WINDING DOWN 'O E KŌSILIŌ SIPOTI?

Posted: 15-May-2020 08:31 PM

Community

'I he nusipepa Kele'a Vol.35: Fika 42 Mōnite 21 'Okatopa 2019, na'e kamata ai e talanoa ki he vaa'ihala 'o e fononga mai 'a e pule'anga 'o Tu'i'onetoaʹ hili 'enau hū hake 'o to'ofohe. Ko e fuofua palakalafi 'i he peesi hono 2, na'e fakalea ai 'o pehē:

"...Ne tau fononga mai 'i he Pule'anga 'o Hon Samuela 'Akilisi Pohiva pea neongo na'e lahi 'a e ngaahi fakaanga kehekehe, ka na'e hā mai foki ha ngaahi ngāue mo e ola lelei. Ka kuo tu'u 'i he ta'epauʹ kotoa pe 'e kei hoko atu 'e he pule'anga fo'ou 'o Hon Pohiva Tu'i'onetoa..."

 

Ko e anga ia e hoha'a 'i he ta'u kuo'osi ki he kamata mai e pule'angaʹ ni. Ne fai e tokanga ki he ngaahi ngāue lelei na'e fakahoko 'i he pule'anga kuo'osiʹ pea moe faka'amu 'e hokohoko atu 'a e pule'angaʹ ni 'o muimui'i ke hokohoko atu 'a e ngaahi lelei ko ia.

 

'I hono fakangāue'i 'o ha kau Talēkita ki he Kōsiliō Sipoti 'a Tongaʹ, ne vave 'aupito e mahino mai 'a e ngaahi fakalakalaka ki he sipotiʹ 'i he fonuaʹ. Ne fiefia 'a e tokolahi 'i he ola lelei 'o e fe'auhi Sipoti Pasifiki 'a ia na'e fakahoko ki Ha'amoa. Ne ma'u ai e ngaahi mētali fakakātoa 'e 29. Ko e mētali koula 'e 9, siliva 'e 5 pea moe polonise 'e 15. Ko ha lavame'a faufaua ia ma'a Tonga.

 

Na'e muimui mai ai mo ha toe fu'u fiefia lahi 'a e kakaiʹ 'i he va'inga 'a e timi Mate Ma'a Tonga. Pea neongo hono 'ohofi 'e he kau lotokovi 'a e feinga 'a e fānau va'ingaʹ, ka 'i he poupou 'a e Sea 'o e Kōsiliō Sipotiʹ ki he feinga 'a e fānau va'ingaʹ, na'a nau tohi'i ai 'a Tonga ki he hisitōlia 'o e 'akapulu liiki.

 

Lolotonga e ngaahi faifatongia ko 'eni, na'e 'osi ongoʹ na pe 'a e fanga ki'i talatalanoa 'a ha ni'ihi ke fakahoko ha ngāue felāve'i ki he Kōsiliō Sipotiʹ. Ne 'osi 'ohake 'e he ni'ihi e kau fakaanga ki he pule'anga kuo'osiʹ 'i he mītia fakasōsialeʹ 'enau teke ki he pule'angaʹ ni ke tamate'i 'a e TSC.

 

TASANOC pea moe TSC

Kuo ma'u foki 'e he nusipepaʹ ni ha tatau 'o ha fetohi'aki 'a Viola Ulakai ki he ni'ihi 'i he TASANOC. Ko ha tohi 'eni na'e faka'aho ki he 'aho 6 'o Nōvema 2019. Na'e kau ai e poupou ki he TASANOC kenau fakatupulekina ha vā fekoekoe'i pea moe pule'anga fo'ou 'o Tu'i'onetoa 'i he taumu'a 'e ua:

 

1) Ke 'omi koaa ha pa'anga meiʹ he pule'angaʹ ki he TASANOC

 

2) Ke fakamaama ki he pule'angaʹ 'a e toe hū mai 'a e Kōsiliō Sipoti (pe TSC) 'o fakahoko tu'o ua (duplicate) e ngāue 'oku lolotonga fakahoko koaa 'e he TASANOC

 

'Oku fai ai e fifili - ko ha feinga nai 'eni ke teketeke'i 'a e TSC?

 

Kuo fengāue'aki nai 'a e pule'angaʹ ni (MIA) pea mo e TASANOC 'i ha founga ke tamate'i ai 'a e TSC?

 

'Oku fai nai ha palani ke talitali 'e Tonga ha Sipoti Pasifiki?

 

'I hono kaniseli 'o e talitali 'e Tonga 'a e Sipoti Pasifiki 2019, na'e 'akafute ai e ni'ihi na'e mahino 'oku mole 'enau fu'u ma'angangako. 'I he hū mai 'a e TSC, na'e 'ikai toe faingofua ki he ni'ihi 'enau tiliʹ koe'uhi na'e pau ke fou atu 'a e ngaahi fakapa'anga 'o e sipotiʹ 'i he TSC. 'E 'ikai fai ha ofo 'o kapau kuo 'i ai ha ngaahi palani ke teketeke'i 'a e TSC kae faingofua e ala 'a e ni'ihi ki he kapa ngako.

 

Kuo mahino mai ki he nusipepaʹ ni 'oku 'i ai ha ngaahi fokotu'utu'u kuo fakahoko 'e he Pule'angaʹ ni. Kuo ma'u ai 'e he nusipepaʹ ni ha tatau 'o ha Tu'utu'uni Kapineti 'a e pule'angaʹ ni kuo 'osi fakalea ai 'i he lea faka-Pilitānia 'oku fakahoko e "Winding Down" ki he Kōsiliō Sipoti. Ka ko e fifili:

 

Ko e hā nai 'a e 'uhinga 'o e Winding Down ko 'eni?

 

Ko e hā fua 'a e ngaahi ngāue ko ia?

 

'Oku fakalao nai?

 

Ko hai 'e ngako'ia 'i he fo'i nga'unu ko 'eni?

 

Tu'utu'uni Kapineti 412

Kuo ma'u ha tatau 'o e tu'utu'uni Kapineti 412 'a ia 'oku hā ai e ngāue ke fakahoko ki he TSC ko hono "Winding Down". 'Oku 'ikai ke fu'u mahino 'a e ngāue ko 'eni ki hono tu'unga fakalao. Kuo fakahā foki ai 'e hanga 'e he Potungāue MIA 'o tataki 'a e Winding Down ko 'eni pea 'e fetukutuku e ngaahi naunau (assets) 'a e TSC ki he Potungāue MIA.

 

Description: C:\Users\OEM\Documents\AAAA\micowave\2020\Week 20\CD 412.png

 

'I ha faka'eke'eke 'o e CEO Le'ole'o 'o e Potungāue MIA, na'e fakamatala ai 'e Kalesita Taumoepeau 'o pehē 'oku 'ikai ko hono tamate'i 'eni 'o e MIA. Na'aʹ ne fakahā ko hono fakafoki mai 'eni 'o e ngāue 'a e TSC ke 'i he malumalu 'o e Potungāue MIA. Ka 'i he taimi tatau, 'oku kei tu'u tau'atāina pe koaa 'a e kau mēmipaʹ ke fakahoko honau fatongia, ka ko e fakafoki mai ki he MIA. Ne fakahā 'e he CEO Le'ole'oʹ ko e taumu'a 'eni ki he tafa'aki 'e ua:

 

1) Ke faingofua ange 'a e fengāue'aki

 

2) Ke tāpuni e 'ofisi 'o e TSC koe'uhi ko e ngaahi fakamole fakapa'anga

 

'Oku fai leva heni 'a e fifili:

 

Na'e faingata'a nai 'a e fengāue'akiʹ kimu'a kuo fai ai e feinga ke faingofua ange?

 

Ne fakamatala e CEO Le'ole'oʹ 'o pehē ko hono 'omai fakataimi 'eni 'o e TSC ke fakamalumalu 'i he TSC. Pea tenau toki sio leva mei ai ki he kaha'u 'o e TSC.

 

'Oku 'i ai foki e lao ia 'okuʹ ne fakamafai'i 'a e TSC. Pea ko ha fa'ahinga ngāue 'a e Pule'angaʹ 'e fakahoko ki he TSC, 'e 'ikai fakapotopoto ke fepaki pea moe lao ko 'eni. Fakatatau ki he fakamatala e Sea Le'ole'o 'o e TSC, 'oku 'ikai 'asi 'i he lao ko 'eniʹ ke fakamalumalu 'a e TSC 'i ha fa'ahinga potungāue 'a e Pule'anga. Na'e fa'u 'aki e lao ko 'eni 'a e fakakaukau ke tu'u tau'atāina 'a e TSC pea meiʹ he Kapinetiʹ. Ka ko 'eni kuo Tu'utu'uni e Kapinetiʹ ke foki mai e TSC 'o malumalu 'i he MIA. Pea neongo ko e Tu'utu'uni Kapineti 'eni 'a e pule'angaʹ, ka ko e lao ki he TSC na'e paasi ia 'i Fale Alea. Ko ia ai 'oku fehu'ia lahi 'a e tu'unga fakalao 'o e ngāue ko 'eni.

 

 

 

 

 

Views 80

Sports
‘Ikai toe liliu taumu’a Folau ke ne va’inga liiki ma’a Tongá

Kuo ‘ikai pē ke toe holomui ‘a e sitā tutuku ia ‘a e Wallabies,…

Courts
Tukuaki’i talavou ta’u 19 ki he pekia ha tangata ta’u 67 ‘i…

Kuo faka’ilo ‘e he kau polisí ha talavou ta’u 19 ki…

Others
TONGA 'OE 'AHO NI

Koe polokalama "Tonga 'oe 'Aho ni", 'e 'oatu tu'o…

Politics
Kele'a News 210520

1. 'Ikai mo'oni lipooti e kalonikali fekau'aki mo hono 'atita'i…