Vailasi Fo'ou 'i he Fonua - KOVITI KALONIKALI

Posted: 26-May-2020 11:29 AM

Community

'Oku 'ikai sola ki he tokolahi 'a e vailasi kolona kuoʹ ne pule fakaoao 'i he ngaahi fonua lahi 'i māmani. Kuo uesia fakahangatonu ai 'e ngaahi mo'ui 'e lau miliona pea mate 'a e toko lau kilu. Fakatatau ki he fakamatala 'a e kau mataotaoʹ, 'oku uesia 'e he Covid-19 'a e halanga mānavaʹ. 'Oku malava ke hū ki loto ki he sinoʹ fakafou 'i he mānava 'a e ngutuʹ moe ihuʹ (hūfanga he fakatapu). 'Oku hoko ai heni 'o fu'u fakatu'utāmaki ki he kau toulekelekaʹ kae pehē ki he ni'ihi kuo 'osi 'i ai honau ngaahi fokoutua tauhi.

Kuo tukuaki'i 'e he ni'ihi 'o pehē ko ha vailasi 'eni na'e fo'u mo 'enisinia'i 'e Siaina. Ka 'i he taimi tatau kuo tukuaki'i 'e he ni'ihi ko e vailasi 'eni na'e ma'u pea meiʹ he fanga monumanuʹ. 'Oku 'ikai ke fu'u fakapapau'i 100% 'a e founga na'e kamata ai 'a e vailasiʹ ni. Ka ko e me'a pē kuo fakapapa'i 100%, ko e vailasi fakatu'utāmaki pea 'oku pipihi 'aupito ka 'oku te'eki ma'u hano faito'o.

 

Kuo fakahoko e ngaahi fekumi 'a e kau fakatotolo pea moe kau mataotao 'i he fekumi ki ha faito'o. Fakatatau kiʹ he ngaahi fakamatalaʹ, 'oku te'eki ola lelei 'a e feinga ko ia. Kuo tātāpuni 'a e ngaahi kau'āfonuaʹ pea muimui mai ai 'a e uesia faka'ekonōmika 'o tofuhia kotoa ai 'a māmani.

 

Koe'uhi ko e te'eki ke ma'u ha faito'oʹ kae fu'u vave 'a 'ene pipihiʹ, 'oku hoko ai 'a e vailasiʹ ni ko e ilifia'anga 'o e lau miliona takatakai 'i he māmani. 'Oku 'ikai toe toka'i mai 'e he vailasi kolonaʹ ha fa'ahinga taha 'o tatau ai pē 'a e tu'umālie moe masiva, lotu moe ta'elotu, hinehina moe 'uli'uli, 'eiki moe tu'a, mo ha toe ngaahi fakavahevahe lalahi 'i he nofo fakasōsialeʹ.

 

Fakatatau ki he ngaahi fakamatalaʹ, 'i he taimi 'e sai ai ha taha meiʹ he fokoutua 'o e Covid-19, 'oku malava ke ne toe ma'u tu'o ua 'a e fokoutuaʹ. 'I he 'ene pehē, 'oku malava ke toe uesia tu'o ua, tu'o tolu 'o toe lahi ange 'o kapau 'e 'ikai ke tokanga. Kuo toutou ekinaki mai ai 'a e ngaahi founga 'o e faka'ehi'ehi. 'Oku kau ai 'a e fiema'u ke 'ufi'ufi'i 'o e ngutu (hūfanga he fakatapu), fanofano e nimaʹ pea tauhi 'a e vā mama'o mita 'e 1 ki he 2.

 

Valasi fo'ou 'i Tonga

Ko e fiefia'anga 'o e Tongaʹ ko e te'eki ke a'u mai 'a e vailasi faka'auha COVID-19 ki Tonga. Ka 'i he taimi tatau, kuo hū mai ha fa'ahinga vailasi fo'ou ko hono hingoaʹ ko Koviti Kalonikali.

 

'I he fakatotolo ki ai 'a e kau mataotao meiʹ he 'Univēsiti 'o e Mamakava, na'e pehē ai 'e he toketā filōsefa 'e taha 'oku ma'u 'e he Koviti Kalonikaliʹ 'a e natula "komo'uto". Pea fakatatau ki he fakamatala 'a e kau mataotaoʹ 'oku 'ikai uesia 'e he Koviti Kalonikaliʹ 'a e halanga mānavaʹ 'o hangē ko e Covid-19. Ka 'oku hanga 'e he Koviti Kalonikaliʹ 'o uesia 'a e halanga fakaukaukauʹ.

 

'Oku malava ke hū 'a e vailasiʹ ni 'i he mataʹ 'o fononga ai 'i he halanga fakakaukauʹ ke uesia 'a e 'utoʹ. 'Oku hanga ai 'e he vailasiʹ ni 'o fa'oaki ki he kakaiʹ 'a e ngaahi fakamatala hala 'o fekau'aki pea moe ni'ihi 'okuʹ ne 'ohofi. 'Oku ta'aki ai 'e he vailasiʹ ni 'a e ngaahi fakamatala mo'oniʹ meiʹ he 'atamaiʹ kae fakafonu 'aki 'a e loi kehekehe.

 

Ne mafola fakalotofonua ai 'a e vailasiʹ ni pea me'a mālie ko hono kei ta'ofi 'a e kau'āfonua 'a Tongaʹ ni, ke 'oua e fu'u mafola atu ai ki tu'apule'anga. 'Oku fifili ai e tokolahi ki he tupu'anga totonu 'o e vailasi ko 'eni:

 

Ko ha vailasi nai 'eni na'e 'enisinia'i 'e he pule'anga?

 

'Oku te'eki fuoloa e 'asi hake 'a e Koviti Kalonikaliʹ, ka kuo kamata 'a 'ene tāmate'i 'a e ongoongo lelei 'o ha ni'ihi 'i he fonuaʹ ni. Na'e fuofua kamata mai pē 'a e fo'i vailasiʹ ni 'o 'ohofi e ongoongo lelei 'o e Kōsiliō Sipoti 'a Tonga. Ne hanga ai 'e he Koviti Kalonikaliʹ 'o 'ohofi e ongoongo lelei 'o e ni'ihi ko 'eni:

1) 'Ikani Taliai

2) 'Ungatea Kata

3) Maika Haupeakui

4) Jean Paul Chapman

5) Katalina Tohi

6) Sateki 'Ahio

7) Netina Lātū

8) Saia Piukala

9) 'Akilisi Pohiva (RIP)

 

Ne ongoʹ na mai ai ki he Mata Lafo Lau Kaiʹ 'e fakahoko e ngāue ki hono kumi ha faito'o ki he fo'i vailasiʹ ni. Pea ko e faito'oʹ 'oku 'ikai ma'u ia meiʹ he Potungāue Mo'uiʹ, ka 'e malava ke ma'u mai ia 'e he Fakamaau'anga. Fakatatau ki he fakamatala 'oku ma'u 'e he Mata Lafo Lau Kaiʹ, 'oku te'eki ke kamata e ngāue ko ia. Ka na'e hoko ia ke toe mālohi ange ai e 'oho 'a e Koviti Kalonikali. Pea 'oku fai ai e fifili:

 

'E a'u fakakū mai 'a e faito'o ki he vailasi 'o e Koviti Kalonikali?

 

'E vavevave mai 'oku te'eki ke 'osi e halanga fakakaukau 'o e kakai 'i he fonuaʹ he uesia?

 

'Ohofi 'o 'Ikani Taliai

'I he hangē ko e fokoutua Covid-19, 'oku malava 'a e Koviti Kalonikaliʹ 'o toe takai tu'o ua, tu'o tolu mo lahi ange. Pea ko e toutou takai mai 'eni 'a e Koviti Kalonikaliʹ ke uesia e halanga fakakaukau 'a e kakai 'o e fonuaʹ.

 

Fakatatau ki he fakamatala kuo ma'u 'e he Mata Lafo Lau Kaiʹ kuo toe takai tu'o ua mai 'a e Koviti Kalonikaliʹ. Pea 'oku fakamafola ai 'e he vailasiʹ ni 'a e ngaahi fakamatala ta'emo'oni 'e ala uesia ai e halanga fakakaukau 'a e kakai 'o e fonuaʹ.

 

Fakatatau ki he kau mataotao kuo nau vakavakai'i mo sivisivi'i 'a e takai tu'o mai ko 'eni 'a e vailasiʹ ni, 'oku kau ai 'a ene fakalototoa 'a e 'atamaiʹ ke tui 'oku 'i ai ha 'elemēniti kākā 'i he ngāue ne fakahoko 'e 'Ikani Taliai.

 

Kuo 'omi ai 'e he fo'i vailasi komo'utoʹ ni ha fakamatala 'o pehē ko e fakamatala 'ātita. Ne 'ohake ai 'o pehē ko e pa'anga 'a e Kōsiliō Sipoti 'a Tongaʹ 'oku mafai tokotaha pē 'a 'Ikani Taliai ke toho. Pea 'oku hoko atu ki he ngaahi fakamatala kehekehe 'o fekau'aki mo e ngaahi sieke na'e fe'unga pea moe $22,213.20. Pea 'oku faka'ai'ai ai 'e he Koviti Kalonikaliʹ 'a e kakaiʹ kenau fakakaukau na'e ta'etotonu mo ta'ekakato e ngāue ki he ngaahi sieke ko 'eni.

 

'Oku lahi e ngaahi fakamatala kehekehe kuo feinga 'a e Koviti Kalonikaliʹ ke uesia 'aki e halanga fakakaukau 'a e kakaiʹ. Ne fakafetu'utaki 'a e Mata Lafo Lau Kaiʹ ki he 'Ofisi 'o e 'Ātitaʹ ke ma'u mai ha tatau 'o e līpooti ko 'eni. Ka na'e faka'ohovale lahi hono fakahoko mai 'oku te'eki ke 'osi 'a e ngāue 'a e kau 'ātitaʹ. Ne fakafehu'i atu ai pe 'oku malava nai ke mama mai kitu'a 'a 'enau ngāueʹ pea fakahoko mai meiʹ he 'Ofisi 'o e 'Ātitaʹ 'oku 'ikai. Pea kapau leva kuo 'i ai ha ngaahi fakamatala kuo fakamatala holo 'e ha taha, pea ke mahino 'oku ta'emo'oni 'a e ngaahi fakamatala ko ia.

 

Ne toe a'u tonu 'a e Mata Lafo Lau Kai ki he 'ofisi 'o e Potungāue MIA. Ne fakahoko mai meiʹ he Va'a Sipoti 'a e MIA 'a e fakamatala tatau. 'Oku mahino mai 'oku ta'emo'oni 'a e fakamatalaʹ pea 'oku 'ikai fai ha ofo koe'uhi ko e natula pē ia 'o e Koviti Kalonikaliʹ.

 

Namu ta'engali e fo'i kaloni

'I he lolotonga 'a 'ene uesia ko 'eni e Koviti Kalonikali, kuo hā 'i he mītia fakasōsialeʹ ha ni'ihi 'o tu'uaki e lelei 'o e vailasiʹ ni. Na'e fakalea ai 'o hangē 'a e fo'i vailasiʹ ni ha fo'i kaloni. Ka 'oku tuha pea ngali foki mo e kaloniʹ ke 'alaha pea manongi 'o ngangatu. Ka 'o kapau kuo 'i ai ha fo'i kaloni ia kuo tu'uaki mai ka 'oku fu'u ta'efe'unga 'a hono nanamuʹ, pea kuo ta'engali e fo'i nanamu ko ia pea mo e kaloniʹ.

 

Neongo hono tu'uaki mai 'oku namu lelei 'a e fo'i kaloniʹ, ka ko e ta'eta'engali atu 'a 'ene kinoha'a. 'Oku hangē ha fa'itoka 'oku hā ngali faka'ofo'ofa mai pē 'a tu'a. Ka 'e 'ikai fie hū ha taha 'atamai lelei 'o nofo 'i loto.

 

Tapou moe poupou

Koe'uhi ko e natula "komo'uto" 'o e Koviti Kalonikaliʹ 'oku ekinaki ai ki he kakai 'o e fonuaʹ kenau mātu'aki tokanga. 'I hono faka'eke'eke e kau mataotao meiʹ he 'Univēsiti 'o e Mamakavaʹ, na'e omai ai ha ngaahi tapou 'i he laumālie 'o e faka'ehi'ehi. 'O kapau teke sio ki he fo'i vailasiʹ ni 'oku 'asi mai 'i ha falekoloa pe falekai, pea 'ufi'ufi'i ho fofongaʹ ke 'oua tene uesia ho fakakaukau. 'E toe fakapotopoto foki keke tauhi ha vā mama'o mita 'e 10 ki he 20 mei ai.

 

Description: https://tse1.mm.bing.net/th?id=OIP.arzIdincuSq5UJyueKamXAHaHa&pid=Api&P=0&w=300&h=300

'Ufi'ufi'i 'o e fofongaʹ meiʹ he Koviti Kalonikali

 

Tauhi vā mama'o mita 10 ki he 20

 

'Oku mātu'aki mahu'inga 'a e faka'ehi'ehiʹ koe'uhi 'oku te'eki ke mahino mai ha faito'o ki he Koviti Kalonikali. Lolotonga 'etau faka'ehi'ehi pea meiʹ he Covid-19, ketau toe faka'ehi'ehi foki pea meiʹ he Koviti Kalonikali. 'Oku taau ke fakapapau'i 'e 'ikai ha fa'ahinga vailasi tene uesia 'a e halanga mānavaʹ pea moe halanga fakakaukau.

Views 323